Omega 3 – czy pomoże w Zespole Sjögrena? Pierwotny zepół Sjögrena(pSS – Primary Sjögren’s Syndrome) jest chorobą autoimmunologiczną, w której atak autoagresywny skierowany jest głównie w kierunku gruczołów ślinowych i łzowych, jednak może również mieć charakter ogólnoukładowy z objęciem zapaleniem innych narządów jak serce, płuca czy nerki.
Cechą szczególną jest powolna progresja zespołu suchości (oczy, jama, ustna, drogi oddechowe, drogi rodne, skóra) z ogólnymi bólami stawów i mięśni oraz chroniczne zmęczenie skojarzone z zajęciem narządów wewnętrznych (płuc, nerek, skóry, naczyń, przewodu pokarmowego, ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego) i swoistymi zaburzeniami immunologicznymi. Okres pomiędzy początkiem procesu chorobowego, a ujawnieniem się klinicznych objawów może trwać wiele lat, dlatego pSS przeważnie rozpoznawana jest z dużym opóźnieniem, w momencie dużych zmian narządowych i obecnie jest drugą chorobą autoimmunologiczną co do częstości występowania zaraz po reumatoidalnym zapaleniu stawów (RZS). Etiologia choroby według medycyny akademickiej, w której utracona zostaje równowaga immunologiczna i zapuszczony zostaje atak na własne tkanki nadal pozostaje nieznana ze względu na ograniczoną wiedzę. Wiadomo jednak, że autoprzeciwciała anty Ro/SS-A (Ro52 [chromosom 19] i Ro60 [chromosom 11]) i anty-La/SS-B mogą być obecne nawet na 18-20 lat przed klinicznym rozpoznaniem. Niewątpliwie również epigenetyka – wzajemne oddziaływanie czynników genetycznych z czynnikami środowiskowymi (infekcje wirusowe, bakteryjne, promieniowanie UV) oraz wewnątrzustrojowymi przyczyniają się do zapoczątkowania produkcji autoprzeciwciał i rozwoju pierwszych objawów choroby. Niedobór estrogenów równie istotnie wpływa na rozwój choroby, szczególnie u kobiet w średnim wieku.
Za rozwój autoprzeciwciał podejrzewa się kilka mechanizmów:
Wiemy, że komórki nabłonkowe gruczołów egzokrynnych oraz obecność chemokin i cytokin odgrywają kluczową rolę w regulacji miejscowego stanu zapalnego. Przewlekły proces naciekania w obrębie komórek nabłonka przewodów gruczołów egzokrynnych uszkadza ich funkcję i fenotyp co prowadzi do osłabienia lub nasilenia funkcji wydzielniczych i immunoregulacyjnych nasilając autoagresję. Za umiarkowane zmiany naciekowe odpowiedzialne są limfocyty T, w ciężkich zmianach naciekowych dominuje reakcja ze strony limfocytów B i komórek plazmatycznych. Nasilona proliferacja komórek B wiąże się ze wzmożoną produkcją przeciwciał przeciwjądrowych (ANA – Antinuclear Antibodies), poliklonalnych gammaglobulin i krioglobulin. Charakterystyczna dla zespołu Sjögrena jest hipersekrecja cytokin prozapalnych jak IFNγ, , IL-6,IL-12 i IL-18. Natomiast dwie przeciwzapalne cytokiny IL-4 i TGFβ maja znacznie obniżone stężenie u chorych z zespołem Sjögrena. Stwierdzono, że wysokie stężenie IL-10 koreluje z obecnością czynnika reumatoidalnego oraz przeciwciał anty-Ro i anty-La i z wielkością nacieków limfocytarnych w śliniankach. W naciekach komórkowych w śliniankach chorych stwierdza sie zwiększoną ekspresję chemokin CCL2, CCL3, CCL4, CXCL8 i CXCL10. W biopsjach ze ślinianek stwierdzić można zwiększoną ekspresję cząstek adhezyjnych ICAM-1, co sprzyja infiltracji limfocytów.
Na mysich modelach PSS Dean et al wykazali, że resolwina D1 zmniejsza stan zapalny i przywraca wydzielanie śliny…a wiemy, że resolwiny to dokozanoidy powstające z DHA, którego nasz organizm praktycznie nie wytwarza przez braki enzymatyczne w elongazach i desaturazach.
W badaniu przekrojowym (cross-sectional study) przeprowadzonym przez Castrejón-Morales et al., w którym wzięło udział 99 kobiet z PSS trwającym średnio 10 lat oraz 100 zdrowych osób (w większości kobiet) z grupy kontrolnej, oceniono u badanych spożycie kwasów omega-3 i omega-6 z dietą, zbadano w surowicy poziomy kwasów omega-6: linolowego (LA) i arachidonowego (AA) oraz omega-3: α-linolenowego (ALA), eikozapentaenowego (EPA) i dokozaheksaenowego (DHA). Skorelowano je z obecnością objawów w oczach i ustach, jak również z aktywnością choroby poprzez oznaczenie chemokin (CXCL2, CXCL8, CCL10) i cytokin (IL-21, IL-22) w ślinie oraz chemokin (CXCL2, CXCL8, CCL90, CXCL10) we łzach.
Spożycie kwasów omega-3 i omega-6.
Pacjenci z zespołem Sjögrena wykazywali średnio niższe spożycie kwasów tłuszczowych w zwyczajowej diecie w porównaniu z grupą kontrolną. Zauważono ujemną korelację pomiędzy spożyciem kwasu α-linolenowego (ALA), a jakością życia związaną z aparatem wzroku i widzeniem (OSDI – Ocular Surface Disease Index). Przekładając to na dietę – im mniej w diecie jest orzechów włoskich, siemienia lnianego, oleju lnianego, nasion chia, zimnotłoczonego oleju rzepakowego tym bardziej intensywne mogą być dolegliwości ze strony aparatu wzroku.
Korelacja poziomów omega-3 i omega-6 w surowicy z objawami klinicznymi.
Również zauważono ujemną korelację pomiędzy poziomem kwasu ALA i DHA w surowicy, a aktywnością choroby w odniesieniu do skali zajęcia narządów ESSDAI (EULAR Sjögren’s syndrome disease activity index). Im więcej w naszej diecie roślinnych źródeł omega-3 (ALA) i zwierzęcych morskich jak tłuste ryby, algi schizochytrium sp. (EPA i DHA), tym mniejsza aktywność choroby.
Pacjenci pozytywni biologicznie ( z niedoborem składników dopełniacza C4, C4 [hipokomplementemią], wysokimi globulinami i/lub przeciwciałami IgG oraz pozytywnymi krioglobulinami) mieli też niższy poziom wszystkich omega-3 (ALA, EPA, DHA) oraz omega-6 (AA) w surowicy.
Pacjenci zaś pozytywni hematologicznie (z leukopenią i/lub limfopenią) mieli ogólnie wyższe poziomy kwasów omega-6 w surowicy (LA, AA).
Nie odnaleziono różnicy w poziomach kwasów omega-3 i omega-6 w surowicy pomiędzy pacjentami przyjmującymi leki immunosupresyjne i/lub prednizon oraz tymi, którzy ich nie przyjmowali.
Korelacja poziomów kwasów omega-3 i omega-6 z cytokinami i chemokinami.
Udział w zapaleniu komórek populacji limfocytów Th17 jest źródłem cytokin IL-17A, IL-21 i IL-22.
